WEBVTT

1
00:00:00.190 --> 00:00:04.310
Odcinek wału pomorskiego w rejonie nadarzyc i dudy lan obsadzał

2
00:00:04.310 --> 00:00:08.870
piąty pułk podchorążych słuchaczy oficerskiej szkoły artylerii

3
00:00:08.870 --> 00:00:13.750
z bornego sulinowa, który podlegał dowództwu dywizji berwalde.

4
00:00:14.750 --> 00:00:18.830
Wsi nadarzyce broniła kompania z pierwszego batalionu tego pułku wraz

5
00:00:18.830 --> 00:00:23.070
z kompanią niszczycieli czołgów emil oraz pewną liczbą żołnierzy

6
00:00:23.070 --> 00:00:27.750
folk szturmu. Podchorążowie uzbrojeni byli w karabiny samowtarzalne

7
00:00:27.750 --> 00:00:32.190
i broń maszynową oraz pancerfausty. Obronę wspierały 3 działa

8
00:00:32.190 --> 00:00:36.230
szturmowe, kilka armat i moździerze. Walki rozpoczęły się

9
00:00:36.230 --> 00:00:40.430
4 lutego rano, kiedy to do wsi zbliżył się polski czternasty pułk

10
00:00:40.430 --> 00:00:40.870
piechoty.

11
00:00:41.680 --> 00:00:46.080
Polacy posuwali się wzdłuż drogi gruntowej, omijając od południa jezioro busino.

12
00:00:46.560 --> 00:00:50.720
Niemcy otworzyli wtedy ogień z broni maszynowej z nadarzyc i ze wzgórza

13
00:00:50.720 --> 00:00:52.160
129.

14
00:00:52.830 --> 00:00:57.070
Strzelano też z zabudowań sypniewka. Polskie bataliony rozwinęły

15
00:00:57.070 --> 00:01:01.430
się do natarcia na sypnie wko i nadarzyce. Ta pierwsza osada

16
00:01:01.430 --> 00:01:06.110
została zdobyta z marszu niemiecką transzeję, która biegła 300 m przed

17
00:01:06.110 --> 00:01:10.750
nadarzycami Polska piechota zdobyła około godziny Pkt 14. Sukces

18
00:01:10.750 --> 00:01:14.910
był jednak chwilowy, gdyż hitlerowcy wsparci 3 działami szturmowymi

19
00:01:14.910 --> 00:01:17.030
wyprowadzili skuteczny kontratak.

20
00:01:17.760 --> 00:01:22.320
Ponadto okazało się, że na skraju wsi jest druga transza, ja obsadzona przez hitlerowców.

21
00:01:23.310 --> 00:01:27.590
Nie udało się jej zdobyć o świcie 5 lutego Niemcy

22
00:01:27.590 --> 00:01:31.870
kontratakowali bez większego powodzenia, ale próba polskiego natarcia również

23
00:01:31.870 --> 00:01:36.190
skończyła się fiaskiem. Rankiem 5 lutego do walki

24
00:01:36.190 --> 00:01:40.870
o nadarzyce włączył się osiemnasty pułk piechoty, który nadciągnął

25
00:01:40.870 --> 00:01:45.110
od strony sypniewa do wsi zbliżył się najpierw konny zwiad, który

26
00:01:45.110 --> 00:01:49.350
nie ostrzelany zameldował o braku oporu nieprzyjaciela. To błędne

27
00:01:49.350 --> 00:01:53.830
rozpoznanie spowodowało, że trzeci batalion osiemnastego pułku piechoty.

28
00:01:53.990 --> 00:01:58.190
Został zaskoczony niemieckim ogniem z pozycji na cmentarzu. Kolumna

29
00:01:58.190 --> 00:02:02.430
Kompanii maszerującej szosą rozproszyła się. Batalion rozwinął

30
00:02:02.430 --> 00:02:06.630
pozostałe kompanie i brawurowym atakiem bez wsparcia artylerii wyrzucił

31
00:02:06.630 --> 00:02:11.350
Niemców z cmentarza. Tam jednak rażona celnym ogniem z rejonu 2 kościołów.

32
00:02:11.350 --> 00:02:16.750
Piechota zaległa między grobowcami o ósmej 30 Polska

33
00:02:16.750 --> 00:02:20.990
artyleria ostrzelała wieś. Pociski trafiły między innymi

34
00:02:20.990 --> 00:02:24.310
w kościół katolicki i spowodowały kilka pożarów.

35
00:02:24.870 --> 00:02:28.990
Wtedy ponownie do natarcia ruszył trzeci batalion, który nie zdobył

36
00:02:28.990 --> 00:02:33.510
miejscowości i musiał wycofać się na cmentarz. radnych,

37
00:02:33.510 --> 00:02:38.190
w tym ciężko rannego dowódcę batalionu kapitana obuchowa. Żołnierze

38
00:02:38.190 --> 00:02:42.510
ułożyli w dużym grobowcu, tymczasem opadła Mgła i

39
00:02:42.510 --> 00:02:47.190
okopujący się na polu. Polacy stali się łatwym celem ostrzeliwano

40
00:02:47.190 --> 00:02:49.950
ich skutecznie z cmentarza i wież kościelnych.

41
00:02:50.720 --> 00:02:54.800
Kolejny kontratak niemiecki, wsparty dziełami szturmowymi, wyrzucił Polaków ze wsi

42
00:02:54.800 --> 00:02:59.280
na otwarte pole kilku żołnierzy poległo, broniąc grobowca z rannymi.

43
00:02:59.910 --> 00:03:03.950
Na szczęście Niemcy nie sprawdzili, co jest w jego środku. Wieczorem trzeci

44
00:03:03.950 --> 00:03:08.150
batalion odzyskał cmentarz, uwalniając radnych i schwytanych w grobowcach

45
00:03:08.150 --> 00:03:12.190
żołnierzy polskich. Atakujący od południowego brzegu jeziora

46
00:03:12.190 --> 00:03:16.270
busino pierwszy batalion w wyniku nieporozumienia postrzelał

47
00:03:16.270 --> 00:03:20.950
się z Polską kompanią z czternastego pułku piechoty. Próba

48
00:03:20.950 --> 00:03:25.230
zajęcia przez ten batalion południowej części wsi również zakończyła

49
00:03:25.230 --> 00:03:26.110
się porażką.

50
00:03:26.840 --> 00:03:31.360
Tego dnia sukces odnotował jedynie drugi batalion, który zajął stację kolejową

51
00:03:31.880 --> 00:03:36.160
Niemcy kontratakowali, żeby ją odzyskać, ale Polacy odparli

52
00:03:36.160 --> 00:03:40.200
ten atak. Wieczorem trwały zacięte walki w płonącej wsi.

53
00:03:40.640 --> 00:03:44.760
Polakom udało się nawet na krótko urządzić przyczółek na zachodnim brzegu

54
00:03:44.760 --> 00:03:45.320
rzeki.

55
00:03:46.070 --> 00:03:50.750
Jednak Niemcy kontratakowali uparcie, zajmując ponownie fragment cmentarza

56
00:03:51.110 --> 00:03:55.430
w ciągu dnia artyleria osiemnastego pułku piechoty wystrzelała

57
00:03:55.430 --> 00:04:00.110
cały zapas amunicji. Jak już wiemy w tym samym czasie na południu

58
00:04:00.550 --> 00:04:04.830
czwarta dywizja piechoty zdołała przebić wał pomorski pod nadarzycami

59
00:04:04.830 --> 00:04:08.990
pozostał więc jedynie osiemnasty pułk piechoty, a czternasty

60
00:04:08.990 --> 00:04:10.630
i szesnasty pułk piechoty.

61
00:04:11.400 --> 00:04:15.800
Przeszły przez wyłom w niemieckiej obronie na południe od jeziora bussino duże i

62
00:04:15.800 --> 00:04:18.360
rozpoczęły natarcie w kierunku iłowca.

63
00:04:19.430 --> 00:04:23.550
6 lutego o świcie Polacy zamierzali wznowić natarcie, ale

64
00:04:23.550 --> 00:04:28.030
tym razem uprzedzili ich Niemcy, artyleria i moździerze ostrzelały

65
00:04:28.030 --> 00:04:32.350
pozycje polskie na cmentarzu i stacji kolejowej. Potem ruszyło

66
00:04:32.350 --> 00:04:37.070
niemieckie natarcie, które wspierane było przez 3. Działa szturmowe. Atak

67
00:04:37.070 --> 00:04:41.710
został odparty dzięki skutecznemu ostrzałowi ciężkiej artylerii ze stanowisk

68
00:04:42.070 --> 00:04:43.310
w rejonie sypniewka.

69
00:04:44.080 --> 00:04:48.200
Za cofającymi się Niemcami ruszyła Polska piechota. Wsparcie ciężkiej

70
00:04:48.200 --> 00:04:52.320
artylerii pozwoliło Polakom do południa zająć wschodnią część wsi oraz

71
00:04:52.320 --> 00:04:53.360
most kolejowy.

72
00:04:54.110 --> 00:04:58.350
Straty w batalionach były bardzo duże. 2 z nich liczyły teraz zaledwie

73
00:04:58.350 --> 00:05:04.750
100 kilkunastu żołnierzy, czyli straty sięgały 65%. Dowódca

74
00:05:04.750 --> 00:05:08.790
osiemnastego pułku podpułkownik karpowicz zameldował, że nie

75
00:05:08.790 --> 00:05:12.830
jest w stanie kontynuować natarcia w sztabie dywizji. Grożono mu

76
00:05:12.830 --> 00:05:16.870
sądem polowym, ale on nie przestraszył się. W końcu zdecydowano

77
00:05:16.870 --> 00:05:21.310
przesunąć siedemdziesięciosześcio milimetrowe działa dwudziestego trzeciego

78
00:05:21.310 --> 00:05:24.470
pułku artylerii lekkiej na wschodni brzeg piławy.

79
00:05:24.710 --> 00:05:29.310
Skąd strzelały ogniem na wprost do wieczora udało się opanować

80
00:05:29.310 --> 00:05:33.950
większą część wsi po wschodniej stronie rzeki. Wcześniej Polska artyleria

81
00:05:33.950 --> 00:05:38.070
zniszczyła zabudowania młyna, z którego strzelały niemieckie karabiny

82
00:05:38.070 --> 00:05:42.430
maszynowe. W ciągu 3 dni walk straty osiemnastego pułku

83
00:05:42.430 --> 00:05:47.350
piechoty sięgały 513 zabitych, radnych i zaginionych.

84
00:05:47.430 --> 00:05:50.310
7 lutego po zdobyciu nadarzyc.

85
00:05:51.280 --> 00:05:55.480
Osiemnasty pułk piechoty został zluzowany przez półki trzeciej dywizji piechoty,

86
00:05:55.480 --> 00:05:58.160
które pozostały tam aż do 1 marca.

87
00:05:58.870 --> 00:06:03.070
Ósmego i 13 lutego bataliony siódmy i dziewiąty pułków

88
00:06:03.070 --> 00:06:07.710
piechoty podejmowały próby przełamania wału pomorskiego w okolicach

89
00:06:07.710 --> 00:06:09.910
wsi, ponosząc ogromne straty.

90
00:06:10.470 --> 00:06:14.710
13 lutego po początkowym powodzeniu nacierający musieli

91
00:06:14.710 --> 00:06:19.110
się wycofać. Zginęli dowódca dziewiątego pułku piechoty,

92
00:06:19.110 --> 00:06:23.430
zastępca dowódcy siódmego pułku piechoty oraz ponad

93
00:06:23.430 --> 00:06:27.830
120 żołnierzy. Dalszych ataków zaniechano dopiero

94
00:06:27.830 --> 00:06:32.110
w pierwszych dniach marca. Niemcy musieli opuścić odcinek rederitz,

95
00:06:32.390 --> 00:06:36.710
gdyż w wyniku powodzenia operacji Pomorskiej groziło im okrążenie.